10 فیلم حماسی علمی، تخیلی برتر تاریخ که باید دیدن کنید - مجله کوروش بزرگ

از قرن بیستم تا امروز، آن قدر فیلم حماسی علمی-تخیلی ساخته شده که می توان با آن ها چندین دنیا سینمایی را پر کرد. بسیاری از این آثار نه فقط برای ژانر علمی-تخیلی، بلکه برای تاریخ سینما نقطه عطف به شمار می روند و بعضی دیگر، با وجود شناخته شده نبودن، از نظر مقیاس و جاه طلبی چیزی از مشهورترین نمونه ها کم ندارند. هر یک از این فیلم ها با رویکرد و هدفی متفاوت ساخته شده اند، اما همه آن ها یک ویژگی مشترک دارند؛ روایت داستان هایی بزرگ در ابعادی فراتر از تصور. در ادامه، نگاهی داریم به 10 فیلم حماسی برتر تاریخ سینمای علمی-تخیلی.

10. نائوشیکا از دره باد (Nausicaä of the Valley of the Wind)

• سال اکران: 1984
• کارگردان: هایائو میازاکی
• صداپیشگان: سومی شیماموتو، گورو نایا، یوجی ماتسودا
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 87 از 100

هایائو میازاکی بیشتر با آثار فانتزی خود شناخته می گردد، اما دومین فیلم بلند او، نائوشیکا از دره باد که بر اساس مانگای خودش ساخته شده، یکی از مهم ترین آثار علمی-تخیلی او به شمار می رود. این فیلم در دنیایی پساآخرالزمانی روایت می گردد؛ جایی که انسان و طبیعت برای بقا در کشمکشی دائمی قرار دارند. نتیجه، یک انیمه حماسی باشکوه از یکی از تاثیرگذارترین فیلم سازان تاریخ انیمه است. هرچند نسخه اولیه فیلم در آمریکا با تدوینی نامناسب اکران شد، اما این اشتباه سال ها پیش جبران شد و امروز نائوشیکا از دره باد به عنوان یکی از آثار پایه و تاثیرگذار تاریخ انیمه شناخته می گردد.

داستان درباره شاهزاده ای صلح طلب به نام نائوشیکا است که در دره باد زندگی می نماید؛ سرزمینی کوچک که میان جنگل سمی اطراف و امپراتوری قدرتمندی گرفتار شده است که قصد نابودی این جنگل را دارد. میازاکی در این فیلم از آثاری مانند تلماسه (Dune) و بعلاوه ادبیات فانتزی الهام گرفته و بسیاری از مفاهیمی را که بعدها در فیلم هایش توسعه داد، برای نخستین بار مطرح می نماید. نائوشیکا از دره باد به جای تاکید بر خشونت، بر همدلی، درک متقابل و امکان هم زیستی انسان با طبیعت تمرکز دارد و این مفاهیم را در قالب تصاویری چشم نواز، خیال انگیز و گاه روان گردان به تصویر می کشد.

9. میان ستاره ای (Interstellar)

• سال اکران: 2014
• کارگردان: کریستوفر نولان
• بازیگران: متیو مک کانهی، ان هتوی، جسیکا چستین
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8.7 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 73 از 100

کریستوفر نولان در طول سال های فعالیتش همواره مسیر رو به رشدی را طی نموده و فیلم هایش به تدریج ابعادی بزرگ تر پیدا نموده اند؛ تا جایی که امروز بیشتر با آثار حماسی شناخته می گردد. از سه گانه بتمن گرفته تا اوپنهایمر (Oppenheimer) برنده اسکار و اقتباس جدیدش از ادیسه (The Odyssey)، نولان نشان داده علاقه دارد داستان هایش را در بزرگ ترین مقیاس ممکن روایت کند. این ویژگی در میان ستاره ای نیز به وضوح دیده می گردد؛ اثری که کوشش می نماید حال و هوای علمی-تخیلی سخت 2001: ادیسه فضایی (2001: A Space Odyssey) را با روایت و احساسات یک بلاک باستر عامه پسند ترکیب کند.

ایده اولیه فیلم را لیندا اوبست و کیپ تورن، فیزیک دان برجسته، توسعه دادند. داستان درباره گروهی از فضانوردان است که در کوشش برای نجات زمین رو به نابودی، راهی سفری میان ستاره ای می شوند تا سیاره ای مناسب برای ادامه حیات بشر پیدا نمایند. نتیجه نهایی، ترکیبی از نگاه احساسی استیون اسپیلبرگ و جاه طلبی فلسفی استنلی کوبریک است؛ حتی بیش از پروژه مشترک آن ها یعنی هوش مصنوعی (A.I. Artificial Intelligence). با این حال، میان ستاره ای همچنان امضای شخصی نولان را حفظ می نماید و با تلفیق مفاهیم بزرگ علمی-تخیلی و تفریح در مقیاس وسیع، یکی از مهم ترین آثار این ژانر در قرن بیست و یکم محسوب می گردد.

خواندنی ها

5 اقتباس علمی-تخیلی از ادیسه که پیش از فیلم کریستوفر نولان ببینید

8. تلماسه: بخش دو (Dune: Part Two)

• سال اکران: 2024
• کارگردان: دنی ویلنوو
• بازیگران: تیموتی شالامی، زندایا، ربکا فرگوسن
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8.4 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 92 از 100

دنی ویلنوو نیز مانند نولان مسیر حرفه ای خود را از فیلم های جنایی و درام شروع کرد و به مرور به یکی از مهم ترین سازندگان آثار حماسی هالیوود تبدیل شد. او با ورود (Arrival) جایگاهش را در ژانر علمی-تخیلی تثبیت کرد و سپس کارگردانی بلید رانر 2049 (Blade Runner 2049) و دو اقتباس از رمان تلماسه (Dune) فرانک هربرت را بر عهده گرفت؛ مجموعه ای که قسمت سوم آن نیز در راه است. در میان این آثار، تلماسه: بخش دو بدون تردید بزرگ ترین دستاورد علمی-تخیلی او به شمار می رود.

این فیلم نیمه دوم نخستین رمان تلماسه را روایت می نماید و داستان پل اتریدیز با بازی تیموتی شالامی را ادامه می دهد؛ جوانی که در میان فرمن ها زندگی می نماید و هم زمان که جایگاهش به عنوان منجی در حال شکل گرفتن است، برای انتقام از خاندان هارکونن و بازپس گیری سرنوشت خانواده خود آماده می گردد. فیلم از نظر مقیاس کاملا حماسی است، اما ویلنوو برخلاف بسیاری از فیلم سازان، ترجیح می دهد به جای تکیه بر دیالوگ های توضیحی، بخش بزرگی از روایت را به وسیله تصویر پیش ببرد. همین رویکرد باعث شده اقتباس او از رمان پیچیده هربرت تا حدی ساده تر گردد، اما در عوض با خلق تصاویری خیره نماینده و باشکوه، تجربه ای سینمایی کم نظیر ارائه دهد.

خواندنی ها

20 رمان علمی -تخیلی مجذوب کننده که منتظر اقتباس سینمایی آن ها هستیم

7. نابودگر 2: روز داوری (Terminator 2: Judgment Day)

• سال اکران: 1991
• کارگردان: جیمز کامرون
• بازیگران: آرنولد شوارتزنگر، لیندا همیلتون، رابرت پاتریک
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8.6 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 90 از 100

جیمز کامرون، فیلم سازی که تاثیر عمیقی بر کارگردانانی مانند کریستوفر نولان و دنی ویلنوو گذاشته، خیلی زود مسیر خود را به سمت ساخت آثار حماسی پیدا کرد. هرچند جاه طلبی های او از همان ابتدا هم آشکار بود و تنها محدودیت بودجه مانع اجرای کامل ایده هایش می شد. اگر نخستین تجربه او یعنی پیرانا 2: تخم ریزی (Piranha II: The Spawning) را کنار بگذاریم، نابودگر (The Terminator) اولین فیلمی است که به خوبی دنیا سینمایی کامرون را معرفی می نماید؛ یک تریلر علمی-تخیلی پرهیجان که از همان زمان نشانه های جاه طلبی حماسی او را در خود داشت. کامرون پس از موفقیت بیگانه ها (Aliens) و ورطه (The Abyss)، با بودجه ای به مراتب بیشتر به سراغ دنباله نابودگر رفت و یکی از مهم ترین آثار علمی-تخیلی تاریخ را ساخت.

نابودگر 2: روز داوری با حفظ هسته اصلی داستان فیلم نخست، همه چیز را در مقیاسی بزرگ تر و جاه طلبانه تر روایت می نماید. این بار T-800 با بازی آرنولد شوارتزنگر نه یک قاتل، بلکه محافظ جان کانر با بازی ادوارد فرلانگ است و در مقابل، T-1000 با بازی رابرت پاتریک قرار می گیرد؛ رباتی ساخته شده از فلز مایع که ایده آن سال ها در فکر کامرون بود، اما تا پیشرفت فناوری جلوه های ویژه امکان اجرای آن وجود نداشت.

جلوه های بصری انقلابی فیلم که به وسیله شرکت ILM خلق شد، هنوز هم یکی از مهم ترین دستاوردهای تاریخ سینمای علمی-تخیلی محسوب می گردد. حتی امروز، با وجود هزاران جلوه دیجیتال در فیلم های مدرن، نابودگر 2 همچنان از نظر مقیاس و تاثیرگذاری، اثری باشکوه و تماشایی است.

6. متروپلیس (Metropolis)

• سال اکران: 1927
• کارگردان: فریتز لانگ
• بازیگران: آلفرد ابل، بریگیته هلم، گوستاو فرولیش
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8.2 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 97 از 100

اگر امروز ربات های انسان نما به یکی از عناصر جدانشدنی سینمای علمی-تخیلی تبدیل شده اند، بخش بزرگی از این میراث را مدیون متروپلیس ساخته فریتز لانگ هستیم. این شاهکار جریان ساز نه تنها یکی از نخستین ربات های ماندگار تاریخ سینما را معرفی کرد، بلکه طراحی صحنه، معماری آینده نگرانه و ایده های بصری آن الهام بخش نسل های بعدی فیلم سازان شد. حتی اگر تماشای فیلم های صامت برای بسیاری از مخاطبان امروز آسان نباشد، متروپلیس همچنان آن قدر باشکوه و تاثیرگذار است که بتواند بیننده را مجذوب خود کند.

داستان در شهری آینده نگر و ویران شهری به نام متروپلیس جریان دارد؛ جایی که طبقه ثروتمند در برج های مرتفع زندگی می نمایند و کارگران در اعماق زمین، ماشین هایی را به حرکت درمی آورند که رفاه شهر را تامین می نمایند. زمانی که پسر حاکم شهر با جنبش کارگران روبه رو می گردد و هم زمان یک مخترع نقشه انتقام خود را عملی می نماید، کل شهر در آستانه نابودی قرار می گیرد. با وجود نزدیک به یک قرن فاصله از زمان ساخت، متروپلیس همچنان اثری چشمگیر است. شاید جلوه های ویژه آن برای مخاطب امروز قدیمی به نظر برسد، اما جاه طلبی بصری و مفاهیم عمیق فیلم باعث شده همچنان جایگاه خود را حفظ کند.

5. استاکر (Stalker)

• سال اکران: 1979
• کارگردان: آندری تارکوفسکی
• بازیگران: الکساندر کایدانوفسکی، آناتولی سولونیتسین، نیکولای گرینکو
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 100 از 100

آندری تارکوفسکی از آن فیلم سازانی است که نامش همواره در لیست بزرگ ترین کارگردانان تاریخ سینما دیده می گردد؛ در کنار چهره هایی مانند استنلی کوبریک و آکیرا کوروساوا. هرچند گاهی درباره جایگاه او اغراق می گردد، اما نمی توان تاثیر آثارش را انکار کرد. فیلم های تارکوفسکی صبر و حوصله می طلبند، اما در عوض تجربه ای عمیق و فراموش نشدنی ارائه می نمایند. اگر سولاریس (Solaris) شناخته شده ترین فیلم علمی-تخیلی او باشد، استاکر را باید غرق نماینده ترین اثر او در این ژانر دانست.

داستان درباره مردی است که به استاکر معروفیت دارد و گروهی را به منطقه ای ممنوعه در دنیایی پساآخرالزمانی راهنمایی می نماید؛ جایی که اتاقی اسرارآمیز وجود دارد و گفته می گردد عمیق ترین آرزوهای هر انسان را برآورده می نماید. استاکر فیلمی آرام، تامل برانگیز و فرق دارد؛ اثری که در طول زمان طولانی خود، از نظر اتفاق های داستانی شاید به میزان یک سکانس از بسیاری از فیلم های این لیست هم پرحادثه نباشد. با این حال، قدرت واقعی آن در فضاسازی، تصاویر شاعرانه و سفر معنوی شخصیت ها نهفته است. تارکوفسکی شاید مانند کامرون یا نولان فیلمی پرهیجان نسازد، اما در خلق فضا و تصویر، سبکی دارد که همچنان تکرارنشدنی به نظر می رسد.

خواندنی ها

برترین فیلم های روسی تاریخ سینما؛ از استاکر تا بیا و بنگر

4. بر گوی نقره ای (On the Silver Globe)

• سال اکران: 1988
• کارگردان: آندژی ژووافسکی
• بازیگران: آندژی سورین، یژی ترلا، کریستیانا یاندا
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 7.1 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 100 از 100

بر گوی نقره ای ساخته آندژی ژووافسکی، یکی از متفاوت ترین و جاه طلبانه ترین فیلم های علمی-تخیلی تاریخ سینماست. اثری سوررئال، آشفته و بلندپروازانه که هم ساختار داستانی آن چنین حال و هوایی دارد و هم روند فراوریش. ژووافسکی در سال 1976 فیلم برداری این پروژه را که اقتباسی از رمان عموی بزرگش، یرژی ژووافسکی، بود شروع کرد، اما پیش از خاتمه کار، دولت لهستان فراوری فیلم را متوقف کرد و حتی قرار بود تمام نسخه های آن از بین بروند. خوشبختانه بخش زیادی از فیلم حفظ شد و کارگردان سال ها بعد توانست پروژه را به شکلی که امکانش وجود داشت، کامل کند.

البته نمی توان آن را اثری کاملا کامل دانست، چون بخش هایی از فیلم هرگز ساخته نشد و برای حفظ انسجام روایت، از گفتار متن استفاده شده است. با این حال، بر گوی نقره ای همچنان حماسه ای کم نظیر درباره گروهی از فضانوردان است که تمدنی تازه را روی سیاره ای بیگانه پایه گذاری می نمایند؛ داستانی که نسل ها را در بر می گیرد و از ظهور شخصیتی که به چشم یک خدا دیده می گردد تا بازگشت فضانوردی که به اشتباه منجی موعود تصور می گردد، ادامه پیدا می نماید. نتیجه، سفری پیچیده و گاه گیج نماینده است که در عین حال به همان میزان شگفت انگیز و مسحورنماینده به نظر می رسد.

3. تا خاتمه دنیا (Until the End of the World)

• سال اکران: 1991
• کارگردان: ویم وندرس
• بازیگران: سولوی دومارتان، ویلیام هرت، ارنی دینگو
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 6.8 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 89 از 100

اگر فقط مقیاس را در نظر بگیریم، تا خاتمه دنیا ساخته ویم وندرس یکی از بزرگ ترین فیلم های علمی-تخیلی تاریخ است؛ البته به شرطی که نسخه کامل کارگردان را ببینید که نزدیک به پنج ساعت زمان دارد. این فیلم یک درام جاده ای دنیای است که در یازده کشور فیلم برداری شده و از همان ابتدا با هدف خلق حماسی ترین فیلم جاده ای تاریخ ساخته شد. داستان در آستانه خاتمه دنیا جریان دارد و با فضایی رویاگونه و سوررئال، تجربه ای متفاوت و جاه طلبانه را پیش روی مخاطب می گذارد. مسیر این فیلم برای رسیدن به جایگاه امروزی طولانی و پرپیچ وخم بوده، اما امروز کمتر کسی در حماسی بودن آن تردید دارد.

داستان درباره زنی به نام کلر با بازی سولوی دومارتان است که زندگی اش با مردی مرموز به نام سم با بازی ویلیام هرت گره می خورد. سم دوربینی ویژه در اختیار دارد که به افراد نابینا اجازه می دهد تصاویر ثبت شده را ببینند. البته این تنها نقطه شروع داستان است و فیلم در ادامه مسیرهای روایی متعددی را دنبال می نماید که خلاصه کردن آن ها در چند جمله تقریبا غیرممکن است. تا خاتمه دنیا اثری سنگین و زمان بر است و تماشای آن حوصله زیادی می خواهد، اما برای کسانی که فرصت همراه شدن با آن را داشته باشند، تجربه ای منحصربه فرد و فراموش نشدنی خواهد بود.

2. امپراتوری ضربه می زند (The Empire Strikes Back)

• سال اکران: 1980
• کارگردان: اروین کرشنر
• بازیگران: مارک همیل، هریسون فورد، کری فیشر
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8.7 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 93 از 100

فیلم های علمی-تخیلی لازم نیست همواره پیچیده و فلسفی باشند تا حماسی به نظر برسند. گاهی یک ماجراجویی سرگرم نماینده هم می تواند به همان میزان تاثیرگذار باشد و امپراتوری ضربه می زند برترین نمونه این موضوع است. فرقی نمی نماید جنگ ستارگان (Star Wars) را علمی-تخیلی بدانید، فانتزی فضایی یا وسترنی در دل کهکشان؛ این مجموعه پیش از هر چیز برای سرگرم کردن مخاطب ساخته شده است. شاید امروز بسیاری سریال اندور (Andor) را برترین اثر این دنیا بدانند، اما آن سریال هم تا حد زیادی وام دار فضای تاریک تر و جدی تر امپراتوری ضربه می زند است. دنباله تحسین شده فیلم نخست به کارگردانی اروین کرشنر، با ورود به جنبه تاریک نیرو، داستان مجموعه را عمیق تر و شخصیت هایش را پیچیده تر کرد؛ به همین علت هم هنوز از نگاه بسیاری برترین فیلم مجموعه جنگ ستارگان محسوب می گردد.

در حالی که شورش علیه امپراتوری ادامه دارد، مسیر شخصیت های اصلی از هم جدا می گردد. لوک اسکای واکر برای آموزش نزد یودا می رود، در حالی که هان سولو و پرنسس لیا همراه با دوستانشان در پی پناهگاهی امن هستند. در مقایسه با فیلم نخست، این دنباله هم از نظر مقیاس بزرگ تر است و هم از نظر شخصیت پردازی عمیق تر. کرشنر برخلاف جرج لوکاس توجه بیشتری به راهنمایی بازیگران داشت و همین موضوع باعث شد اجراها طبیعی تر و تاثیرگذارتر از قبل باشند. نتیجه، فیلمی است که هم لحظات احساسی آن ماندگارتر شده و هم یکی از معروف ترین غافلگیری های تاریخ سینما را با بیشترین تاثیر ممکن به تصویر می کشد.

1. 2001: ادیسه فضایی (2001: A Space Odyssey)

• سال اکران: 1968
• کارگردان: استنلی کوبریک
• بازیگران: کیر دولی، گری لاک وود، ویلیام سیلوستر
• امتیاز کاربران IMDb به فیلم: 8.3 از 10
• امتیاز راتن تومیتوز به فیلم: 90 از 100

نام استنلی کوبریک در هر لیستی از بزرگ ترین فیلم های علمی-تخیلی تاریخ به چشم می خورد و علت اصلی آن شاهکار ماندگار او، 2001: ادیسه فضایی است. این فیلم نه تنها نقطه عطفی در تاریخ جلوه های ویژه به شمار می رود، بلکه یکی از جاه طلبانه ترین و تاثیرگذارترین سفرهای سینمایی تاریخ را هم روایت می نماید. اثری که دهه هاست موضوع تحلیل و تفسیر منتقدان و سینمادوستان است و همچنان الهام بخش بسیاری از فیلم های علمی-تخیلی مدرن محسوب می گردد. جایگاه کوبریک در تاریخ سینما گاهی بیش از میزان ستایش شده است، اما 2001: ادیسه فضایی بدون تردید کاملا شایسته بخش بزرگی از این تحسین است. این فیلم هنوز هم در بحث برترین آثار تاریخ سینما حضور دارد و تاثیرش بر نسل های بعدی فیلم سازان انکارناپذیر است.

حتی اگر ارتباط چندانی با فیلم برقرار نکنید، نادیده گرفتن دستاوردهای بصری آن تقریبا غیرممکن است. جلوه های ویژه 2001: ادیسه فضایی با وجود گذشت چند دهه، همچنان چشمگیر به نظر می رسند و حتی بهتر از بسیاری از آثار امروزی دوام آورده اند؛ موفقیتی که حاصل همکاری کوبریک با گروه بزرگی از مشاوران علمی و هنرمندان جلوه های ویژه بود. فیلم، داستان تاثیر یک تک سنگ مرموز بیگانه بر مسیر تکامل انسان را از شروع تمدن تا اعماق فضا دنبال می نماید و بر پایه ایده های آرتور سی. کلارک، تجربه ای کم نظیر از عظمت و ناشناختگی کیهان خلق می نماید. 2001: ادیسه فضایی از سکوت وهم آلود فضا نهایت استفاده را می برد، شکوه آن را به تصویر می کشد و تمام احساساتی را که مواجهه با دنیا بی خاتمه می تواند در انسان برانگیزد، در قالب یکی از بزرگ ترین حماسه های تاریخ سینمای علمی-تخیلی به نمایش می گذارد.

منبع: Collider