شهر تاریخی تون مرکز تولیدات صنعتی جنوب خراسان در عصر باستان

کشف قطعاتی از ظروف شیشه ای و سنگی، سرباره های صنعتی و شناسایی کوره سفالی در حاشیه شهر تاریخی تون، نشان از مرکزیت این شهر در تولیدات صنعتی منطقه جنوب خراسان در عهد باستان دارد.

شهر تاریخی تون مرکز تولیدات صنعتی جنوب خراسان در عصر باستان

به گزارش خبرنگاران به نقل از روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، محمداسماعیل اسماعیلی جلودار سرپرست هیئت باستان شناسی امروز شنبه 30 تیر 97 با اعلام این خبر گفت: فصل اول کاوش لایه نگاری در ارگ تون شهر فردوس با هدف شناخت توالی فرهنگی آن با کاوش در دو گمانه 10 در 10 متری در شمال و جنوب آن به سرانجام رسید.

او کشف آثار دوران تاریخی و صدر اسلام در ارگ قدیم تون شهر فردوس را بخشی از نتایج به دست آمده در پژوهش مشترک کاوش باستان شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان خراسان جنوبی و دانشگاه تهران گفت که با مجوز ریاست پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری اجرا شده است.

به گفته این باستان شناس، در این کاوش که با همکاری گروه باستان شناسی دانشگاه تهران انجام شد آثاری از دوران تاریخی ساسانی ،احتمالا سلوکی و دوران اسلامی به دست آمد.

شناسایی دو دوره فرهنگی

اسماعیلی گفت: مطالعات اولیه اجرا شده در این کاوش منجر به شناسایی دو دوره فرهنگی تاریخی و اسلامی شامل آثار معماری (کف استقراری و احتمالا کوره یا تنور) و در کنار آن یافته های ارزشمندی از گونه های سفالین قرون اولیه اسلامی و احتمالا دوره ساسانی شد.

او اضافه نمود: سفال های اسلامی بدست آمده شامل؛ سفال با لعاب تک رنگ، سفال های گونه نیشابور بویژه گونه کتیبه دار آن، سفال با لعاب ارغوانی که بعضی باستان شناسان آن را گونه بامیان نام نهاده اند- اما فروانی آن در فرهنگ منطقه خراسان به گونه ای است که به نظر مرکزیت این گونه در حوزه خراسان ایران بیشتر است تا در افغانستان- سفال های منقوش و سفال با تزیین قالبی نوع سلجوقی و به میزان کمتری سفال دوره ایلخانی، تیموری و صفوی است.

این باستان شناس با اشاره به از بین رفتن سطح اصلی ارگ در برنامه توسعه شهری بویژه بعد از زلزله گفت: در این پژوهش آثار برجا از نهشته های قرون میانی بدست نیامد اما نتایج آنالیز سطحی اجرا شده، نشان از استفاده از ارگ حداقل تا سرانجام دوره صفوی و به احتمالی قاجار دارد، امری که در متون نوشتاری به آن بصورت کامل اشاره شده است.

او به دست آمدن آثار سفالین مربوط به دوره ساسانی در این کاوش و نیز تک یافته سلوکی بدست آمده را نشان از وجود استقراری قدیمی تر از دوران اسلامی در فردوس یا تون دانست که نتایج تکمیلی آن پس از تکمیل مطالعات بصورت مقاله و کتاب در اختیار محققان قرار خواهد گرفت.

سرپرست هیئت باستان شناسی اضافه نمود: در سرانجام کاوش، برای حفاظت از آثار معماری کشف شده، با هماهنگی باستان شناسان کاوشگر و کارشناسان مرمت و احیای پایگاه شهر تاریخی تون، پوشش کاهگل اجرا شد.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران اظهار کرد: بدست آمدن قطعاتی از ظروف شیشه ای و سنگی و سرباره های صنعتی بویژه کوره سفالی شناسایی شده در حاشیه شهر تاریخی تون، نشان از مرکزیت این شهر در تولیدات صنعتی منطقه جنوب خراسان دارد که تکمیل شدن مطالعات باستان شناسی در آن لازم است.

این باستان شناس، شرق ایران، بویژه خراسان جنوبی را منطقه فرهنگی کمتر شناخته شده اما مهم در باستان شناسی کشور برشمرد و با ارزشمند خواندن توجه به این حوزه فرهنگی توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی، ضرورت تداوم مطالعات توسط گروه های باستان شناسی را اقدامی ضروری در شناخت فرهنگ بومی منطقه دانست که باعث پیشگیری از نام گذاری واژگان جعلی برای فرهنگ های آن توسط باستان شناسان خارجی فعال در کشورهای همجوار می گردد.

گردشگری با موضوع باستان شناسی

اسماعیلی با اشاره به پتانسیل گردشگری با موضوع باستان شناسی این شهر تنها مزیت شهر فردوس یا تون را آثار تاریخی آن گفت که در صورت ساماندهی و مطالعات پژوهشی، بستر لازم برای تبدیل شدن این شهر به یکی از بزرگترین قطب های گردشگری کشور نظیر بندرسیراف، شهر همدان و نیشابور فراهم خواهد شد.

او گردشگری را از جمله صنایع زودبازده برای منطقه دانست که مزیت نسبی آن با توجه به پتانسیل ضعیف تر کشاورزی و صنعتی و کمبود آب در منطقه مشهود بوده و باید نسبت به آن توجه ویژه داشت.

این باستان شناس ،تخریب ارگ قدیم تون و ساخت گاراژ و کارخانجات کوچک در محدوده ارگ که پس از زلزله مهیب این شهر در سال 1347 اتفاق افتاده است را مهمترین مانع کاوش دانست و توضیح داد: در صورت احیاء و تملک نشدن ،اندک فضاهای باقی مانده از ارگ که شامل بخش هایی از خندق، بارو و برج آن می گرددنیز از بین رفته و مدفون خواهد شد.

او یکی از جاذبه های قابل برنامه ریزی برای شهر تون را کاوش و پی گردی برج و باروی تون دانست و گفت: پیش از این باستان شناسانی از استان خراسان در این شهر بصورت محدود کاوش داشته اند که از جمله آنها می توان به کاوش های آقای طغرایی و همکارانش اشاره نمود.

شهر تون که در دوره پهلوی اول به فردوس تغییر نام داده است، از جمله شهرهای مهم صدر اسلامی و به احتمالی دوران تاریخی است که در متون نوشتاری به آن توجه ویژه ای شده است و بسیاری از اندیشمندان از جمله ناصرخسرو از این شهر بازدید داشته اند. به نظر اولین بار نام شهر در کتاب اشکال العالم آورده شده است و مقدسی اولین اشاره مستقیم به این شهر نموده و از دژ، مسجد جامع و کاریز آن یاد نموده است.

تون نخستین شهر پس از عبور از کرمان و یزد و اصفهان به جنوب خراسان و شاهراه موسوم به ابریشم و راه خراسان بزرگ است که جنوب و فلات مرکزی ایران تنها به وسیله آن است که به سبزوار، نیشابور، گناباد، مشهد و سایر شهرهای ماوراء النهر و افغانستان و در ادامه آسیای میانه و کشور چین متصل می گردد.

این منطقه که جز، ولایت قهستان در متون نوشتاری است در واقع یکی از سه حاکم نشین مهم جنوب خراسان در کنار قاین و طبس است، از این رو، اشارات فراوانی در نوشته های صدر اسلام به تون شده است.

وجود قنات بلده بعنوان شاهکاری بی بدیل از فن آوری استحصال آب و انتقال آن به فردوس به طول حداقل 35 کیلومتر که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است در کنار بناهای برجای مانده از صدر اسلام همچون مسجد کوشک، مسجد جامع فردوس(تون)، مدرسه علیا، حمام ها و آب انبارها به همراه پایاب قنات های آن، این شهر را به یکی از بهترین شهرهای ایران از جنبه جاذبه های تاریخی قرار داده است که امروزه زائران امام رضا(ع) در راستا عبوری خود از کویر از آن عبور نموده و از آثار آن بازدید می نمایند.

منبع: میراث آریا
انتشار: بروزرسانی: 24 شهریور 1398 شناسه مطلب: 264

به "شهر تاریخی تون مرکز تولیدات صنعتی جنوب خراسان در عصر باستان" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "شهر تاریخی تون مرکز تولیدات صنعتی جنوب خراسان در عصر باستان"

نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید